Çocuklarda öfke nöbeti

Çocuklarda öfke nöbeti

souzanSOUZAN BACHİR 

AİLE EĞİTMENİ / PROFESYONEL KOÇ VE GELİŞİM DANIŞMANI / ULUSLARARASI PROFESYONEL KOÇLUK DERNEĞİ BŞK. YRD.

İnsan doğasının en temel duyguların biri olan öfke ile çocukların tanışması ebeveynler için yönetilebilmesi en zorlu dönemlerden biri. Özellikle çocuklarda 1.5- 2.5 yaşları arasında görülen öfke nöbetlerine aynı öfkeli tonla cevap vermek ise kesinlikle kurtuluş yolu değil.

Öfke nöbeti çocukların içinde oldukları durumdan memnuniyetsizliklerinin ya da elde etmek istedikleri bir şeye ulaşamadıklarındaki hayal kırıklığının dışa vurumudur. Öfke nöbetlerinde beynin gelişme döneminde gereken hormonları doğru oranda salgılayamamasının etkisi de büyük. Menüde olan yemeği reddetmekten tutun da, vitrinde gördüğü bir oyuncağa varana kadar çocuğun istediği yahut istemediği her şey öfkesini tetikleyebilir. Neden, çocuğun tehdit ya da ödül olarak gördüğü bir faktör olabilir. Çocuk ağlayarak, bağırarak, kendisine ve çevresindekilere karşı saldırgan bir tutum takınarak amacına ulaşmaya çalışır.

Çocukların öfke nöbetleri sırasında sergileyeceğimiz davranışlar konusunda bilinçlenmek ise bugün yetişkinlerin dahi mücadele etmekte zorlandıkları öfke kontrolü konusunda çocuklarınızın hayatları boyunca en doğru yolu bulmasına rehberlik edecektir.

NİYE ÖFKE NÖBETİ GEÇİRİYORLAR?

Çocuklarda öfke meselesine daha derinden bakmak için psikolojide sıkça değinilmiş bir tespitten bahsetmemiz gerek. Dünyaya gözünü açtığından bu yana her ihtiyacını karşılayan, her zor durumunda yanına koşup sorunları çözen ve dünyayı tamamen savunmasız bir varlık için yaşanılabilir bir yer haline getiren bir çeşit tanrı rolündeki anne figüründen kopma süreci çocuk için çok zordur. Öfke nöbetlerinin 1.5-2.5 yaş dilimi arasında başlaması bir tesadüften ibaret sanıyorsanız, yanılıyorsunuz. Bu zaman aralığı tam da ebeveynlerin çocuklarına tuvalet ve yeme ihtiyaçlarını kendi başlarına karşılamalarını öğrettiği yaşlardır aynı zamanda.

Çocuğunuza dönüp “Ufaklık, hayatta kalmak için artık bazı şeyleri yapmayı öğrenmenin ve sorumluluk almanın zamanı geldi” deme şeklidir. Çocuğun o zamana kadar tamamen bağımlı olduğu anne babasından yardım almayı umarken, öğrenmesi gerektiğini kavraması doğal olarak sancılı bir süreçtir. Öfke nöbetleri de bu bağlamda çocuğun ebeveynlerine bağımlı olmaktan çıkıp bir birey olma yolundaki ilk adımında karşısına çıkan zorluklarla eskisi gibi baş edebileceğini sanmasından kaynaklanır.

Çocuğun gözünden bakarsak mantık basitçe “Eğer ağlarsam annem bana başka yemek getirecek. Bugüne dek her ağladığımda yanıma koşup sorunu çözdü” veya “Bağırırsam babam oyuncağı bana alacaktır, ne de olsa beni güldürmek için koca adam kedi gibi miyavladı kaç kez” koşullanmasına dayalıdır. Çocuğun toplumla birey arasındaki dengeyi öğrenmeye başladığı en önemli süreçlerden biri olmasının yanı sıra, öfke nöbetlerini kontrol altına alabilmek ve bunu öğretmek de çocuğun hayatını kolaylaştırmak için mühim bir fırsattır. Saydığımız zorluklara eklenen bir diğeri de, çocuğun bu yaş diliminde duygu ve düşüncelerini ifade edebileceği seviyede dile hakim olmaması, kendini anlatamamasıdır.

NELER YAPMALISINIZ?

Çocuğunuzun öfke nöbeti sırasında yapmanız gerekenlerse öncelikle onu anladığınızı çocuğa hissettirmenizdir. Göz temasının kurulması yahut çocuğa sarılmak onu güvende hissettirecektir. Çocuk ağlayıp çığlıklar atarak etrafı tekmelerken telaşa kapılmak yerine sakinliğinizi koruyarak çocuğu da sakinleştirebilirsiniz. Çocuğu susturmak için sesinizi yükseltmek kesinlikle bir çözüm yolu değildir, çocuk sussa bile bu isteğinin anlamsızlığını fark ettiğinden değil, korkudandır. Üstelik sizin sesinizi yükseltmeniz, çocuğun da sesini daha fazla yükseltmesine neden olur.

Çocuğun dikkatini dağıtmak ve başka bir odaya götürmek ayrıca işe yarar. Çocuğun kendini genel olarak güvensiz hissettiği bu geçiş döneminde, çocuk için düzenli bir yaşam şekli kurmanız mühimdir. Yemek ve oyun saatleri belli olduğunda, çocuk beklentilerini buna göre düzenleyebilir. Aynı şekilde çocuk henüz bir yaşam temposuna alışmamışken, ansızın “Şimdi uyku saati!” demeniz de öfkeye neden olur. Bu yüzden çocuğu yatağa götürmeden önce “Çizgi film bitince uyumaya gidiyoruz” deyip planı önceden haber vermeniz çocuğunuzu rahatlatacak ve durumu kabullenmesine vakit yaratacaktır.

Çocuğunuz öfke nöbeti geçirirken bu davranışını onaylamadığınızı gösterin, fakat asla çocuğunuzun onu artık sevmediğinizi düşünmesine de yol açmamalısınız.

Tutumunuzun tutarlı olması da mühimdir. Yani çocuk ağlamayı kesmezse sizi istediği şeye ikna edeceğini düşünmemelidir. Taviz vermeniz sonraki öfke nöbetlerinin kontrol edilmesini daha da zorlaştırır. Mesele şiddete başvurarak yahut ağlayıp bağırarak sorunu çözemeyeceği ve iletişim kurması gerektiği mesajını çocuğunuza verebilmektir. Fakat bu konuya dair çocuğunuzla yapacağınız konuşma öfke nöbeti sırasında değil, çocuk sakinleştikten sonra yapılmalıdır. Öte yandan çocuğun her öfke nöbetini anlamsız bulmaktan ziyade, örneğin çocuğun o yemeği neden yemek istemediğinin arkasındaki nedenleri öğrenmeye çalışmalısınız.

Böylece bir orta yol bularak, mesela aynı protein ve vitaminleri taşıyan ve çocuğun sevdiği başka bir yemek pişirerek sorunu kolayca çözebilir ve çocuğa seçme şansı tanıyarak onun fikirlerini önemsediğinizi göstermiş olursunuz.

Çocuklardaki öfke nöbetlerine dair profesyonel destek almayı ise çocuğunuz bum nöbetleri günde üç kereden fazla yaşamaya başladığında düşünmelisiniz. Eğer yukarıdaki öneriler işe yaramıyor ve çocuğu bir türlü sakinleştiremiyorsunuz uzman yardımı almanız gerekecektir. Çocuğunuzun öfke nöbetleri sırasında çevresine ve kendine verdiği zararın derecesi de sizi bu konuda yönlendirecek faktörlerden biridir.

Özellikle dört yaşından büyük çocukların hala öfkesini kontrol etmeyi öğrenmemesi diğer çocuklarla sosyalleştikleri bu dönemde kötü sonuçlar yaratabilir. Son olarak, çocuklarda öfke nöbetleri konusunda uzman yardımı sadece çocuğunuz için değil sizin için de gerekebilir. Eğer çocuğunuzun öfke nöbetinde paniğe kapılıyor, onun gibi sakinleşemiyor ve ne yapacağınızı bilemiyorsanız pedagog ya da psikolog yardımı hayatınızı kolaylaştıracak ve bu dönemden çocuğunuzla ilişkinizi zedelemeden çıkmanızı sağlayacaktır.

www.miracoaching.com.tr